Erzincan Milli Piyango Anadolu Lisesi

ERZ�NCAN M�LL� E��T�M M�D�RL��

Online: 1 ki�i

Bug�n: 4 ki�i

Toplam: 11228 ki�i

DEMOKRAS�

DEMOKRAS�

A. DÜNYADA

Demokrasi teriminin kullan�lmas�, bilindi�i gibi Eski Yunan'daki �ehir devletlerinden ba�lamaktad�r.

Demokrasi, "Demos-Halk" ve "Kratos-Yönetim" kelimelerinin birle�mesinden olu�maktad�r. Demokrasinin be�i�i, Anadolu ve Yunanistan yar�madalar�d�r. Atina ve Isparta �ehir devletlerinde köle olmayan bütün erkekler, sitenin yönetimine kat�labiliyordu.

Farkl� sosyo-ekonomik süreçlerde geli�mi� olsalar da, site demokrasilerinde bugünkü demokrasi anlay��m�z�n baz� izlerine rastlamak mümkündür.

Eski Yunan'dan ça�da� demokrasi anlay��na ula��lmas� sürecinde Ortaça�da, s�n�rl� da olsa, baz� geli�meler gözlendi.

Ortaça�'�n feodal sosyal ve ekonomik yap�s�, sanayi devrimini haz�rlad�� gibi; dü�ünsel ortam� da, Rönesans ve Reform hareketleri öncesinde dü�ünsel alt-yap�s�n�n geli�mesine katk�da bulundu. Feodal düzene kar�� halk tabakalar�n�n yükselen sesi ise, demokratik sürecin toplumsal taban�n� olu�turdu. Ticaretin geli�mesiyle birlikte yükselen orta s�n�flar, yönetimde söz sahibi olma taleplerini ortaya koymaya ba�lad�lar. "Kararlar�n al�nmas�na kat�lma hakk� verilmeyenler, bu kararlara uymak zorunda de�ildir" görü�ü güç kazanmaya ve tepkide bulunma, do�al bir hak olarak görülmeye ba�land�. Bu nedenle modern demokrasinin köklerinin Ortaça�'a kadar uzand�� belirtilmektedir.

Ortaça�'daki demokrasi süreci aç�s�ndan ilk önemli tarihsel ad�m, 13. Yüzy�l'da (1215) "Mâgna Carta Libertatum" ile at�ld�. Bu belge, birey hak ve özgürlükleri ile adalet anlay��n�n geli�mesinde önemli bir rol oynad�. Rönesans ve Reform hareketleriyle ba�layan Yeniça�'da mutlak monar�i anlay�� gittikçe zemin kaybederken, demokrasinin nüvesi niteli�indeki fikirler toplumsal tabakalarda filizlenmeye, sosyal geli�menin sözcüsü ve liderleri konumunda olan filozoflar taraf�ndan dile getirilmeye ba�land�.

18. Yüzy�l'daki "Ayd�nlanma Ça��"n�n üç filozofu olan Locke, Montesquieu ve Rousseau'nun, di�er bir çok dü�ünürle birlikte, demokratik geli�mesi ve savunulmas�nda büyük rolleri oldu.

Ancak demokrasi aç�s�ndan tarihsel dönüm noktalar�, eski dönemden yeni bir döneme kesin bir geçi�i ortaya koyan, 1776 Amerikan Ba��ms�zl�k Bildirgesi ve 1789 Frans�z Devrimi olmu�tur. Amerikan "�nsan ve Yurtta� Haklar� Bildirgesi" ve Frans�z Devrimi'nin "Özgürlük, e�itlik karde�lik" anlay��, demokrasi anlay��n�n geli�mesinde kilometre ta�� te�kil ettiler.

19. yüzy�ldan II. Dünya Sava��'n�n bitimine kadar olan dönemde bir yandan imparatorluklar çözülüp ulus devletler kurulurken, di�er taraftan da ideolojiler geli�ti ve ideoloji tart��malar� ba�lad�. Anti-demokratik ideolojiler, baz� ülkelerde iktidara geldi.

Nazizm ve fa�izme dayanan rejimler, II. Dünya Sava��'nda yenilirken, totaliter ve antidemokratik Sovyet/Do�u Bloku ise süreç içerisinde kendili�inden y�k�ld�. Tarih, totaliter ideolojilerin demokrasi kar��s�nda ba�ar�s�zl�klar�n� ve hiç bir �ekilde insan mutlulu�una hizmet etmediklerini aç�kl�kla gösterdi.

Dünya Sava��'ndan sonra �nsan Haklar� konusundaki ilk giri�im, Birle�mi� Milletler Genel Kurulu'nun 10 Aral�k 1948'de kabul etti�i "�nsan Haklar� Evrensel Bildirgesi" ile gerçekle�mi�tir. �nsan haklar� ile ilgili di�er bir uluslararas� sözle�me, 4 Kas�m 1950'de Avrupa Konseyi kapsam�nda imzalanm��t�r. Ayr�ca 1 A�ustos 1975 tarihli Helsinki Nihai Senedi de insan haklar� ile ilgili bölümler içermektedir.

Özellikle "So�uk Sava�"�n bitiminden sonra insan haklar� kavram�, demokratik süreçte giderek önem kazanm��t�r. Çünkü insan haklar�n�n kullan�labilmesi, ancak demokratik bir ortamda mümkündür.

B. TÜRK�YE'DE

Osmanl� �mparatorlu�u, kurulu�undan sona eri�ine kadar alt� yüzy�l boyunca Avrupa'n�n bir parças� olmu�tur. Osmanl� devleti, imparatorluk konumuna Avrupa'da ele geçirdi�i topraklarla ula�m�� ve ba�kenti Avrupa'da yer alm��t�r. Bütün bu yüzy�llar boyunca Osmanl�lar, Avrupa ülkeleriyle yak�n siyasi, ekonomik ve kültürel ili�kiler geli�tirmi�tir.

Çok-dinli, çok-uluslu Osmanl� devleti, çok say�da farkl� kültürün birbirleriyle yan yana ya�ad�klar� bir toplumsal yap�ya sahipti. Müslüman, H�ristiyan ve Musevi topluluklar, Osmanl� "millet sistemi" içerisinde bar�� içinde bir arada ya�ayarak kendi dillerini, dinlerini ve kültürel kimliklerini muhafaza ettiler

Osmanl� �mparatorlu�u'nda dini ve kültürel ho�görünün, zaman�n bir çok Avrupa ülkesinden çok daha ileri bir düzeyde oldu�u belirtilmektedir.

Frans�z devrimi, Osmanl� �mparatorlu�u'nu da do�rudan etkilemi� ve milliyetçilik, Osmanl� topraklar�nda da ortaya ç�km��t�r. Bundan sonra din esas�na dayanan "millet sistemi", ulus-devlet talebinde bulunan milliyetçilik kar��s�nda giderek zay�flam��t�r. Türk toplumunun demokratikle�me süreci, 19. Yüzy�l'a kadar uzanmaktad�r. Bu yüzy�ldan ba�layarak Osmanl� �mparatorlu�u'ndaki reform süreci, Avrupa ülkeleriyle çok daha yak�n siyasal, ekonomik ve kültürel ili�kileri de beraberinde getirmi�tir. 1808'de II. Mahmut'un imzalad�� Senedi-i �ttifak, merkezdeki padi�ah�n kar��s�nda illerdeki "ayan"�n (büyük toprak sahipleri) siyasi konumunu güçlendirmi�tir.

1839 Gülhane Hatt� Hümayunu ve 1856 Islahat Ferman�, �mparatorluk içerisinde dini hukuk sisteminin yan�nda laik bir hukuk sisteminin nüvesini olu�turmu�tur. 1839-1856 Tanzimat dönemi; Osmanl� �mparatorlu�u'nun reform sürecine h�z kazand�rm��, 1908'de II. Me�rutiyet'in ilan edilmesi ise sürecin dönüm noktas� olmu�tur. 1876 tarihli "Kanuni Esasi"de vatanda�lara tan�nan genel haklar, yasalar önünde e�itlik, ki�i dokunulmazl��, bas�n özgürlü�ü, ticaret serbestli�i, dilekçe hakk�, e�itim özgürlü�ü, kamu hizmetlerine girebilme imkan�, mal güvenli�i, angarya ve i�kence yasa��, vergilerin kanunla al�nabilmesi gibi temel hak ve özgürlükler �eklinde özetlenebilir.

1878 Osmanl�-Rus sava�� s�ras�nda ask�ya al�nan Anayasa; "Jön Türkler"in liderli�indeki toplumsal muhalefet sonucunda 23 Temmuz 1908'de yeniden yürürlü�e konularak II. Me�rutiyet ba�lam��t�r.

Ancak Türk toplumunda demokratikle�me süreci aç�s�ndan dönüm noktas�, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmas�n�n ilan edildi�i 29 Ekim 1923 tarihi olmu�tur. Böylece hukuk sistemi ve devlet anlay�� aç�s�ndan Osmanl� dönemi ile kesin bir kopu� gerçekle�tirilerek ulus-devlet olu�turulmu�tur. Türk reform hareketi, �mparatorluk'tan ulus-devlet anlay��na geçti�i 1920'lerde Avrupa'n�n laik, birey hak ve özgürlüklerine dayanan ulus-devlet anlay��n� kendisine model olarak alm��t�r. Atatürk'ün liderli�indeki Türk devriminin amac�, Türkiye'yi ça�da� de�erlere dayanan bir devlet olarak kurmak ve Bat� dünyas�ndaki yerini almas�n� sa�lamakt�. 1920 ve 1930'larda Avrupa'da otoriter ve totaliter sistemler hakimdi ve demokrasiler zor bir dönemden geçiyordu. Buna ra�men Türk devrimi ideolojisi, demokratik de�erlere ba�l�l��n� ve nihai hedef olarak siyasi sistemin tam demokratikle�mesini hiç bir zaman terk etmemi�tir. Bu dönemde Türkiye, siyasi liderli�inin karar�yla çok partili sisteme geçilen tek ülke olmu�tur.

II. Dünya Sava��'n�n sonras�nda 1946 milletvekilli�i genel seçimleriyle çok partili parlamenter sisteme geçi� gerçekle�tirilmi�tir. 1950 seçimleriyle Cumhuriyet Halk Partisi, iktidar� Demokrat Parti'ye b�rakm��t�r. Böylece Türkiye'nin tek parti yönetiminden çok partili demokrasiye geçmesi, toplumsal kar��kl�k, devrim, kan dökülmesi ya da yabanc� istilas� ve bask�s� sonucu de�il, kamuoyunun deste�i ve siyasi elitlerin sa�duyusu sonucu gerçekle�mi�tir. 1945 San Fransisco Konferans�'nda Birle�mi� Milletler Te�kilat�'n�n kurucu üyesi olan Türkiye, II. Dünya Sava��'ndan sonra demokratik ülkeleri biraraya getiren Avrupal� ve Bat�l� uluslar toplulu�unun bir üyesi olmu�tur. Avrupa Konseyi, NATO, OECD, Avrupa Güvenlik ve ��birli�i Konferans�, bu kurulu�lar aras�ndad�r. Türkiye, Avrupa Toplulu�u ile 1963'de tam üyelik hedefiyle bir Ortakl�k Anla�mas� imzalam��t�r.

Türkiye Cumhuriyeti, insan haklar� ve özgürlüklerine ili�kin bütün uluslararas� sözle�me ve bildirgeleri imzalam��, Birle�mi� Milletler, Avrupa Konseyi ve AG�T'in insan haklar�, uluslararas� bar�� ve güvenli�in korunmas�na yönelik bütün giri�imlerini desteklemi�tir. Avrupa Konseyi Protokolü, Avrupa �nsan Haklar� Sözle�mesi, Türkiye taraf�ndan onaylanm�� ve 1987 y�l�nda Avrupa �nsan Haklar� Mahkemesi'ne bireysel ba�vuru hakk� yürürlü�e girmi�tir. 1960 ve 1980'de iç istikrars�zl�klar sonucunda iki kez askeri müdahale gerçekle�mi�tir. 1970' lerde siyasi kutupla�ma, had safhaya ula�m��, terörizm toplumsal güvenli�i tehdit eden ciddi boyutlara ula�m��t�.

Söz konusu müdahalelerin, demokrasinin içerisinde geli�ebilece�i toplumsal güvenlik ve istikrar ortam�n�n olu�turulmas� sonucu, demokratik düzene geçilmi�tir.

DEMOKRAS� VE E��T�M

Bayram B�RG�

   Demokrasi sadece bir sistem de�il bir ya�am biçimidir ayn� zamanda. E�er bir insan evde e�i ve çocuklar�na, i� yerinde çal��anlar�na, okulda ö�rencilerine demokratik bir yakla��m sergileyemiyorsa, o ki�i demokrasiyi içselle�tirememi�tir ve onun için demokrasi ya�am biçimi hâline gelmemi�tir. Demokrasinin bir insan için ya�am biçimi hâline gelebilmesi için temellerin çocukluk ya�am�nda at�lmas� gerekir. Çocuk toplumsalla�ma sürecinde evde anne, baba, karde�, sokakta oyun arkada�lar�, okulda da ö�retmenlerinin yakla��mlar�yla biçimlenir. Okul, aile ve arkada� gruplar� çocu�a demokratik bir ortam sa�layabilirlerse bu çocu�un gelecekte demokratik davran�� ya�am biçimine dönü�türmü� yeti�kinler olmas� olas�d�r. Bu kurumlardan herhangi birisi i�levini yerine getiremezse çocu�un toplumsalla�mas� eksik, dolay�s�yla da yanl�� olur.

   Demokrasinin klâsik tan�m�n� irdeledi�imizde; seçim, karar sürecine kat�lma, farkl� görü�lerin var olmas�, herkesin dü�üncelerini rahatl�kla ifade edebilmesi gibi ilkelerin demokrasinin olmazsa olmaz ko�ullar� oldu�unu görürüz. Bu ilkelerin çocuklara kazand�r�lmas�nda aile ve okula büyük görevler dü�mektedir. 1739 say�l� kanundaki Türk Millî E�itiminin temel ilkelerinden biri de "demokrasi e�itimi" olarak belirlenmi�tir. Okullarda dolay�s�yla da toplumda demokratik ya�am biçiminin yerle�ebilmesi için öncelikle ö�rencilerin farkl� bireyler oldu�unu, onlar�n duyu�, dü�ünü� ve davran��lar�n�n ayn� olamayaca�� gerçe�ini kabul etmemiz gerekir. Demokratik davran��n önündeki en büyük engelin belirli kal�plar içinde dü�ünmek oldu�unun bilincinde olmal�y�z. �nsanlar okuduklar� sürece dü�ünürler ve dü�ündükleri oranda da seçenekleri artar. Dolay�s�yla kendi seçimlerini yapabilme olana�� do�ar. Bunun için okullar�m�zda yap�labilecek en önemli çal��malardan biri de çocuklar�m�za okuma al��kanl��n� kazand�rmakt�r.

   Demokratik e�itimde �iddetin asla yeri yoktur. �iddetin e�itim yöntemi olarak kullan�ld�� ortamda yeti�en ö�renciler ileride ba�kalar�n�n konu�mas�na tahammül edemeyen, farkl� dü�üncelere ho�görü ile bakmas�n� bilmeyen sadece otoriteye itaat etmeyi ö�renmi� yeti�kinler olarak topluma kat�lacaklard�r. Bir toplumun genelini bu tür insanlar olu�turursa, o ülkede, demokratik bir ya�am�n gerçekle�mesi olas�l�� çok azd�r.

   Yeni ku�aklar�n daha ho�görülü, ba�kalar�n�n dü�üncelerine sayg� duyan insanlar olarak yeti�tirilmesi e�itim kurumlar�n�n görevidir. Bu görevi; okullar, ö�rencilerin yarat�c�l�klar�n� geli�tirecek ortam� sa�layarak, onlara daha ho�görülü yakla�arak, okumay� ve ara�t�rmay� te�vik ederek sa�layabilirler. Daha önce kendi dü�üncelerinin tek do�ru oldu�una inanan ve ba�kalar�n�n dü�üncelerine sayg� göstermeyen ö�renci, okuldaki ö�renme ya�ant�lar�n�n sonunda; kendi görü�lerinin yanl��, arkada��n�n görü�ünün do�ru olma olas�l��n�n oldu�unu ö�renerek farkl� görü�lere kar�� daha ho�görülü olur. Yanl��l�� kan�tland��nda kendi görü�ünü de�i�tirmeye haz�r hâle gelir.

Demokrasi E�itimi ve bunun uygulamas�n�n en önemli aya�� da "Demokrasi E�itimi ve Okul Meclisleri yönergesi"dir. Bu yönergeyle bir bak�ma ö�rencilerimize demokrasi, seçme ve seçilme tatbikat� yapmalar�na olanak sa�lanmaktad�r. Burada ö�rencilerimizin kendi okul meclislerini ve ba�kanlar�n� özgür iradeleriyle secebilecekleri ortamlar� haz�rlamak tüm okul toplumunun görevidir.

Yönergede "Demokrasi E�itimi ve Okul Meclislerinin Amac� ve �lkeleri" �öyle aç�klanmaktad�r.

Projenin Amac�

Madde 5- Cumhuriyetimizin demokrasi ile güçlendirilmesi; ö�rencilerimizde yerle�ik bir demokrasi kültürünün olu�turulmas�, ho� görü ve ço�ulculuk bilincinin geli�tirilmesi, kendi kültürünü özümsemi�, millî ve manevî de�erlere ba�l�, evrensel de�erleri benimseyen nesillerin yeti�tirilmesi; ö�rencilere seçme, seçilme ve oy kullanma kültürünün kazand�r�lmas�; kat�l�mc� olma, ileti�im kurabilme, demokratik liderli�i benimseyebilme ve kamuoyu olu�turabilme becerilerinin kazand�r�lmas� amaçlanmaktad�r.

Uygulama �lkeleri

Madde 6- Demokrasi ve Okul Meclisleri uygulamas�nda a�a��daki ilkeler göz önünde bulundurulur:

a) �nsan hak ve hürriyetlerinin vazgeçilmezli�ini ve devredilemezli�ini, ülkesi ve milleti ile bölünmez bütünlü�ünü temel kabul etme,

b) Bireysel, toplumsal, insanî de�erlere önem verme,

c) Ba�kalar�n�n hak ve hürriyetlerine sayg� duyma, insanlara e�it ve adil davranma,

d) Bireysel farkl�l�klar� ve ortak hukuk kurallar�n�n gereklili�ini kabul etme,

e) Toplumsal geli�melere duyarl� olma, bar�� içerisinde çözümler üretme,

f) Kendi kültürünü bilme, benimseme; farkl� kültürleri tan�ma ve onlara ho�görü ile yakla�ma,

g) E�itlik ilkesine önem verme ve uygulama,

h) Demokratik ilkeleri benimseme ve içerisinde bulundu�u ortamlarda uygulama,

�) Ki�isel sorumlulu�un önemine inanma, ki�inin sürekli geli�imini ana ilke olarak kabul etme,

j) Her türlü ön yarg� ve ayr�mc�l�ktan uzak bir anlay�� geli�tirme.

Ülkemiz ko�ullar� da göz önünde bulundurulursa çocuklar�m�z�n gerek ya�ad�klar� ev ortam�nda gerekse sokakta demokrasiyi ö�renmeleri oldukça zor görünmektedir. Demokrasiyi ö�renmede neredeyse tek seçenek okul ortam� olarak gözükmektedir. Okullar�m�z�n gerçek anlamda demokrasinin uyguland�� kurumsal yap�ya dönü�türmek tüm e�itimcilerin görevi olmak zorundad�r.

OKUL MECL�SLER� YÖNERGES�N�N TAMAMINI �ND�RMEK �Ç�N TIKLAYINIZ